Władysław Biały był:
Władysław Biały urodził się między 1327 a 1333r. Po ślubie a przed śmiercią żony Władysław Biały otrzymał od Kazimierza Wielkiego jako lenno Inowrocław (przed 1 XII 1359r.). Ale gdy Stanisław Kiwała, sędzia kujawski wytoczył Władysławowi Białemu przed królem sprawę o rozgraniczenie włości dziedzicznych książę został uwięziony. Oddał miasto królowi (po 13 II 1362r. a przed 1 III 1363r.) i nie odzyskał go za życia Kazimierza Wielkiego.
Po śmierci żony oddawszy królowi swoje księstwo (przed 5 IV 1364r.) w zamian za 1000 florenów w licznym towarzystwie szlachty udał się na pielgrzymkę do Grobu Chrystusowego (przed 5 IV 1364r.).
Powróciwszy z pielgrzymki (jesień 1365) przebywał na dworze cesarskim w Pradze i innych miastach.
W roku 1366 przez Kujawy przybył do Prus, gdzie wraz z wojskiem krzyżackim udał się na Litwę.
Powróciwszy w czasie wielkiego postu (też przez Kujawy, gdzie nie zatrzymywał się w żadnym ze swoich zamków) do Czech, już w maju (po Wielkanocy) znalazł się w Awinionie, gdzie przebywał papież Urban V. Spotkał się wtedy z Jankiem z Czarnkowa.
Następnie (po ponad 40 dniach) opuścił kurię i udał się do Citeaux, gdzie stał się mnichem zakonu cysterskiego. Uciekł stamtąd na przełomie marca i kwietnia 1367r. Przeniósł się do klasztoru św. Remigiusza, zakonu św. Benedykta w Dijon, gdzie pozostawał aż do roku 1373.
Zawiadomiony przez któregoś z Polaków o śmierci Kazimierza Wielkiego (5 XI 1370) wyjechał z Dijon do kurii Rzymskiej, zleciwszy Polakom, by czekali nań w Bazylei. Tamże i w Strasbourgu zastał rycerza Przedpełka ze Staszewa, Stefana z Trląga, Wyszotę z Kórnika i innych, którzy przybyli doń na własny koszt. Wspólnie udali się na Węgry. Na dworze królewskim przyjęto go niechętnie. Ludwik, ulegając natarczywym prośbom żony wyprawił go wraz z poselstwem do papieża Grzegorza XI z prośbą o zwolnienie księcia od ślubów zakonnych, tak aby Władysław Biały mógł pojąć żonę i odzyskać swoje księstwo. Gdy papież odmówił dyspensy Władysław Biały potajemnie wyjechał do Polski.
W czwartek 8 września 1373r. Władysław Biały, książę gniewkowski po kryjomu przybył do Gniezna i tam został ugoszczony w domu burmistrza Hanka. W piątek 9 września przybył do Włocławka, gdzie sam wraz z trzema ludźmi przyjął od mieszczan hołd wierności. Pozostawiwszy w zamku straż udał się do Gniewkowa, gdzie opanował i ten zamek.
Poszedł do wsi należącej do Romlika, przełożonego zamku Złotoria wziął go do niewoli. przestraszeni mieszkańcy Złotorii oddali mu zamek. W sobotę rano 10 września 1373r. udał się z grupą rycerzy pod niedostępny zamek Szarlej Mieszkańcy Szarleja bronili się przez sobotę, ale w niedzielę rano wydali zamek. Wtedy to w bramie zamkowej śmierć poniósł Twoch, który wyprzedzając księcia chciał pierwszy wejść do zamku. W zamku w Szarleju i Złotorii miał dostateczną ilość ludzi i środków, by bronić się przez cały rok. Starostą Wielkopolskim był wówczas Sędziwój z Szubina.
Władysław Biały pod groźbą królewską oddał Sędziwojowi wszystkie zamki i ziemie i przez rok pomieszkiwał w wielkiej biedzie w Drezdenku u panów von Osten. Pierwsze plotki o zamiarach zdobycia Złotori pojawiły się w okolicach 25lipca 1375r. Sędziwój zażądał, aby Krystyn oddał mu zamek. Krystyn odmówił obiecując, że zamek będzie starannie strzeżony. 9 września 1375r. Władysław Biały korzystając z pomocy szpiegów opanował zamek Złotorię. Szpiedzy weszli w porozumienie z rybakami, którzy przynieśli Krystynowi, jakoby w prezencie naczynia pełne wina. Gdy razem z Krystynem wypili owo wino udali się do Torunia po kolejne. Krystyn 'ten nocy spał mocniej niż zwykle'. Szpiedzy po drabinach podstawionych pod mur ujęli i dostarczyli Władysławowi porwanego z łóżka rycerza śpiącego jeszcze Krystyna ze Skrzypowa. Krystyn miał za żonę siostrę Sędziwoja z Szubina. Władysław kazał go zakuć w kajdany, zamknąć w najcięższym więzieniu, żądając za niego 500 kop okupu. Starosta Sędziwój z Szubina nie chciał go wykupić właśnie z powodu tak łatwo straconego zamku.
Wkrótce do Złotorii zaczęli spływać żebracy, biedacy oraz rycerz Urlyk von Osten, syn Bodczy z Drezdenka wraz z pewną liczbą Sasów. Wkrótce cała armia zabrała się do zdobywania zamku Raciążek. Opanowali dzwonnicę kościelną i wielki dwór, który biskup włocławski Zbylut wybudował na zewnątrz zamku. Samego zamku nie udało się zdobyć. Armia rozpoczęła obleganie Gniewkowa (Gniewków), którego mężnie bronił Gerward ze Słomowa. Mieszczanie stanęli po stronie Ulryka, zamek został podpalony a Gerward z dwudziestoma pięcioma towarzyszami (wśród nich był brat i dwaj synowie) musiał się poddać Ulrykowi w niewolę, z której za wielkie pieniądze został wykupiony przez Sędziwoja z Szubina.
Jaśko Kmita przybył pod Inowrocław wioząc skarb Sędzimirowi. Został napadnięty przez ludzi Władysława Białego, którzy przejęli skarb i dostarczyli go Władysławowi Białemu, który przebywał wtedy w Gniewkowie. Następnego dnia Władysław Biały wyruszył opanować Inowrocław. Pod Gniewkowem Jaśko Kmita wraz z rycerzem Bartoszem z Wezenborga (pisał się także jako Bartosz z Odolanowa), starostą brzeskim wszczęli bitwę. Ludzie księcia zaczęli uciekać, sam Władysław Biały bezdrożami popędził do Nieszawy, porzuciwszy konie wraz z trzema towarzyszami przeprawił się przez Wisłę. Nie zaprzestał jednak napadów na Kujawy: spalił zewnętrzne bramy i przedmieścia Inowrocławia.
Władysław Biały siedział w Złotorii aż do 1 czerwca 1376r. W 1376r. rycerze Sędziwój z Szubina, Bartosz z Wezenborga oraz Bartosz z Sokołowa (brat cioteczny Bartosza Wezenborga) oblegli ten zamek. Wkrótce na pomoc przyszedł im Kazimierz, książę szczeciński i dobrzyński. Wtedy zaczęto zdobywać zamek przy pomocy maszyn oblężniczych. Władysław Biały miał wielu ludzi, bronił się skutecznie napadając także z okrętów na rzece Wiśle.
Wśród ludzi Władysława Białego było także dwóch: Hanko, młynarz brzeski, biegły w sztuce budowania i drugi, który zdradą wziął Złotorię. Hanko był już raz wzięty w niewolę przez Władysława Białego - w czasie zdobywania zamków księstwa gniewkowskiego. Książę polecił mu listownie wrócić do niewoli. Hanko pokazał nawet ten list staroście brzeskiemu Bartoszowi, ale ten nie potrafił mu pomóc. Wreszcie pewnej nocy przyszli ludzie księcia, wzięli Hanka z młyna pod Brześciem i uprowadzili do Złotorii, aby budował dla nich machiny i inne narzędzia dla zamku. Hanko będąc w zamku przekonał się, że Władysław Biały nie oprze się wojskom królewskim. Obawiając się, że odebrane mu zostaną młyny oznajmił potajemnie staroście wielkopolskiemu, że ma klucze do bramy zamkowej, przez którą będzie mógł niepostrzeżenie zdobyć Złotorię. Książę Władysław Biały domyślając się zdrady kazał uwięzić Hanka i przypalać go świecami. Hanko przyznał się do zamiarów zdrady. Wtedy Władysław Biały wysłał szwagra Hanka w jego imieniu do Sędziwoja, każąc mu umówić się do co daty podstępnego ataku. Sędziwoj nie poinformował o zdradzie Bartoszowi wybrał zacnych mężów, z którymi wybrał się do zamku. Gdy przez bramę przeszło 26 rycerzy straż zamkowa opuściła kratę (do której przywiązano jeszcze dwa kamienie, by szybciej opadła). Krata przygniotła Fryderyka de Wedel, pana na Ujściu. Resztę bito kamieniami, póki się nie poddali. Sędziwoj z wielkim wstydem wrócił do obozu. Nazajutrz całe wojsko ruszyło do szturmu i atakowało przez cały tydzień. Było niewielu zabitych, za to wielu rannych, spośród nich Kaźko słupski, uderzony kamieniem, który wkrótce z tego powodu zmarł. Władysław Biały kazał młynarza Hanka oraz jego szwagra spalić przed zamkiem, wynagradzając w ten sposób i tych, którzy zamek pod Krystynem oddali.
Władysław Biały widząc, że nie uda mu się długo bronić zamku wszedł w układy ze starostami i oddał zamek Bartoszowi oddając się w łaskę królewską. Wychodząc z zamku zażądał pojedynku z Bartoszem. W wyniku pojedynku książę Władysław Biały został poważnie ranny w prawe ramię. Układy rozstrzygnięto prawdopodobnie między 16 a 28 marca 1377r. w Brześciu Kujawskim. Wyprawiony na drogę przez Bartosza i jego brata Władysław Biały udał się do na Węgry do króla Ludwika, któremu odsprzedał za 10.000 florenów ziemię gniewkowską. Sam udał się do opactwa św. Benedykta w Pannonhalma, gdzie przebywał do 1379r. W 1379r. około Wszystkich Świętych Ludwik Węgierski wypłacił za pośrednictwem rycerza Pietrasza, starosty kujawskiego i Szymona z Ruszkowa, podkanclerza królestwa (w latach 1377-1381) /zmarł w 1389r./ w Gdańsku 20 października Władysławowi Białemu resztę pieniędzy, którą był winien za ziemię gniewkowską. Pieniądze zebrano z dóbr kościelnych. Władysław Biały nie chciał dać pokwitowania, udał się ze szczupłym orszakiem do Lubeki a następnie do Dijon. Znalazł się tam w kwietniu 1381r. Za pieniądze otrzymane od Ludwika Węgierskiego kupił od opata Dijon podwójną porcję żywności i wina. Otrzymał też dom gościnny oraz dwa ogrody.
Przed 6 VII 1382r. wystąpił do antypapieża Klemensa VII dyspensę od ślubów zakonnych oraz potwierdzenie nadania 2500 florenów. W bulli z 6 VII 1382r. antypapież wezwał go do Awinionu na ważną rozmowę w sprawach Kościoła. 15 IX 1382r. kancelaria Klemensa VII wydała bullę zwalniającą go ze ślubów kościelnych. Antypapież dawał Władysławowi Białemu prawo do sukcesji. Po uzyskaniu dyspensy (mając około 50-60lat) opuścił Dijon. Zmarł w 1388r. w Strasburgu.
Inowrocławski słownik biograficzny, red. E. Mikołajczak, t.4, Inowrocław 2000.
